كارها ، يك دفعه تعلّق بگيرد . همچنين خداوند بر امور بىنهايت قدرت دارد ، ولى تحقّق امور بىنهايت به يك مرتبه انجام نمىپذيرد ؛ بلكه وقوع آن به تبع امكان آن است . كودكان [ و تحمل رنج و درد ] 98 . [ متكلّمان ] گفته‌اند كه كودكان درد نمىكشند ، زيرا خداى تعالى جز كسى را كه سزاوار كيفر باشد ، عذاب نمىكند . و افزوده‌اند : دردى را كه اطفال متحمّل مىشوند به خاطر طبيعت [ انسانى ] آنهاست نه به اين جهت كه خداوند آنان را گرفتار درد كرده است . و اين درد ظلم نيست ؛ زيرا از آنجا كه طبع آدمى ناگزير از درد است ، ازاين‌رو وجود درد ، ظلم به شمار نمىآيد ؛ چه اينكه ظلم آن چيزى است كه براساس حكمت [ الاهى ] ناروا باشد . 99 . اما معتزليان معتقدند كه اطفال درد مىكشند و اين درد از ناحيهء خداوند است ؛ ولى آنان در برابر اين درد ، عوض [ پاداش ] داده مىشوند . اين فرقه پنداشته‌اند كه سرّ حكمت اين دردها در آن است كه صاحبان بصيرت ، عبرت بگيرند و پدران و مادران اين كودكان آزموده شوند . 100 . نظّام [ از معتزله ] گفته است كه درد كشيدن كودكان فعل خداست ؛ چرا كه او طبيعت آدمى را مقتضى درد قرار داده است . 101 . پيروان نظريّه تناسخ گفته‌اند كه كودكان و چهارپايان و انسان‌هاى بالغ در دنيا به خاطر گناهانى كه از آنان سر زده است ، گرفتار درد و رنج مىشوند ، چه اينكه خداوند نخست آنان را آفريد ، آنگاه فرمانشان داد ، ولى چون نافرمانى كردند با تناسخ روح آنان را [ به اين بدن‌ها ] منتقل كرد . ازاين‌رو ميزان درد و رنجى كه متحمّل مىشوند ، به اندازهء همان گناهانى است كه پيش‌تر مرتكب شده‌اند . عقيدهء پيروان تناسخ همانند ديدگاه جبرىهاست كه مىگويند : درد و رنج كودكان فعل خداست ؛ زيرا او مىتواند هركارى كه مىخواهد انجام دهد و با